نــقـــش مــعــلــم در دلـهـاسـت                  

                              دگــری جــــای او نــمـی گـیــرد

                             آنکه دلها به عشق او زنده است                  

                              در دل عـاشـقــان نــمـی مـیــرد       

جناب آقای سیاوش مهردار ، این استاد دلسوز و توانمند ، این مسئول صدیق ، این یاور صمیمی ، این معلم عاشق و تلاشگر ، پس از عمری تلاش بی وقفه و خستگی ناپذیر در سنگر تعلیم و تربیت ، به افتخار بازنشستگی نائل آمد .

این استاد بزرگوار، در کارنامه ی افتخارآفرین و صادقانه ی خود ، معلمی را با نغمه ی زیبا و دل انگیز عشق سرود ، که طنین دلنواز آن همیشه در یادها و اذهان جاودانه خواهد ماند .

سیستم اداره کرد دبیرخانه ای گروههای آموزشی استان ، دهها تألیف و طرح و پژوهش و ابتکار و نوآوری و ... از یادگارهای ماندگار این استاد همیشه عزیز می باشد .

دبیرخانه ی علمی آموزشی پایه ی اوّل ابتدایی استان آذربایجان غربی ، مراتب سپاس و قدردانی بی شائبه و خالصانه ی خود را به پاس خدمات ارزنده و  شایان توجه این استاد ارجمند در عرصه ی تعلیم و تربیت اعلام نموده و توفیق روز افزون آن بزرگوار را در تمامی مراحل و شئونات زندگی ، از درگاه ایزد منان مسئلت می نماید .

گلبرگ خاطرات

آدم برفی

طاهره اسدزاده (چایپاره )

شاگرد محوري را از ضعيف ترين دانش آموز كلاس ياد گرفتم ! اسمش فاطمه بود و هميشه در رديف آخر كلاس مي نشست . زياد حرف نـمي زد و اغلب به فـكر فـرو مـي رفـت . تمرين هاي بدون جواب مي نوشت و نقاشي هايش بـدون رنگ آميزي بـود . از قدي بلند برخورداربود وهر پايه را دو سال خوانده بود . هميشه لبخندي برلب داشت ، ولي بسيار كم حرف بود و بطور كلي رفتار استثنايي و منحصر به فردي داشت .

سعي مـي كردم خـودم را بـه او نزديك نـمايـم ، ولي او هيچگونه رغبتي بـراي برقراري ارتباط صميمانه با مـن نداشت . بيست و يكمين سـال خدمتيم را سـپـري مي كردم و فكر مي كردم كه تجربه ي كافي در تمامي زمينه هاي درسي را دارم . بـه معلم محوري علاقه ي وافـري داشتم و از وضعيت درسي شاگردانم راضـي و خشنود بـودم و تا آن روز فكر نارضايتي دانش آموزم فاطمه ويا فاطمه هاي ديگر اصلاً به فكر مـن خطور نمي كرد .

( برای مشاهده ی کامل خاطره ٬ روی ادامه مطلب کلیک کنید )

احمد مبارکی

آمـوزش عـلـوم در سال اوّل دبستان ، عمدتاً برپرورش مهارت مشاهده تاكيد دارد .دانش آموزان از راه مشاهده ، در باره ي دنياي اطرافشان چيزهاي زيادي ياد مي گيرند . اجسام و پديده هاي طبيعي عمدتاً از راه حـواس پنجگانه مـشـاهـده مي شود . اطلاعاتي كه دانش آموز از اين راه بـه دسـت مي آورد ، باعـث تـحـريـك حـس كنجكاوي ، پرسشگري ، تفسير وقايع محيط اطراف و تحقيق بيشتر مـي شـود . توانايـي مشاهده كردن كه آموزش علوم در سال اوّل بر پرورش آن تاكيد دارد ، باعث پـرورش تـوانـايي تعميم ، برقراري ارتباط ، پيش بيني كردن و … مي شود . در سـال ا وّل دبـستـان دانـش آمـوز در درس عـلـوم تجربي مفاهيم اندك و بسيار محدودي فـرا مي گيرد ، امـّا بـرپـرورش مهارتها كه مهمترين آنها كـاربـرد مهارت مشاهده و برقراري ارتباط و تا حدي پيش بيني كردن ، نتيجه گيري كردن و كاربرد ابزار اسـت  ، تاكيد بيشتري مي شود . بنابر اين هـرگونه ارزشيابي از دانش آموز ، بايد حـامـي هـدف اصلي آمـوزش علوم در اين پايه باشد . در امتحان پاياني به ارزيابي مفاهيم اندكي كه دانش آموز فراگرفته اسـت در حـد خود بها داده شـود و بـر ارزيـابـي توانايي هايي كه در كاربرد مـهـارت مـشاهـده و سـايـر مـهـارتـها و نـگرش هايي كه پرورش آنها هدف اين درس در سال اوّل بوده است ، تاكيد شود .

 با اين نگرش مجموعه فعاليـت هايي بـراي امتحانات پاياني كلاس اوّل ابتدايي پيشنهاد مي گردد و هـمكاران محتـرم و تـلاشـگر مـي توانند مشابه اين امتحان را براي پايان هر دوره ي آموزشي طراحي و اجرا نمايند . 

  کارت ارزشیابی                                                  

روش كار معمولاً بدين صورت اسـت كه معلم مربوطه تعدادي كارت سفيد تهيه مي كنند و روي هـر كدام يـك پرسش مي نويسند و در هنگام ارزشيابي پـايـاني ، دانـش آمـوزان چـنـد كارت از بـيـن آنها انتخاب مي كنند و به پرسشهاي نوشته شده در روي آنها ، پاسخ مي دهند .تاييد ويا عدم تاييد اين نوع ارزشيابي ، مانند هـرنـوع ارزشيابي ديگر ، بستگي به نـوع پرسشها و فعاليت هايي دارد كه بـر روي كارت مشخص شده است .اين نوع ارزشيابي براي معلمان آشناست وبه شرط در نظر گرفتن هدف هاي آموزش علوم در ارزشيابي ،استفاده از آن مي تواند مناسب باشد . در اين قسمت به مثال هايي از اين نوع ارزشيابي اشاره مي شود و توصيه مي گردد كه همكاران محترم درهر مـورد ، انتظارات خـود از دانـش آمـوزان  را دقيقاً براي خود مـشخـص كنند و به عبارت ديگر ، معيار ارزشيابي و قضاوت خـود را تعيين و بـر اسـاس آن دانش آموزان را ارزيابي نمايند . به اين نكته درچند مثال اوّل توجه شده است ، بديهي است كه در كليه ي مثال ها ، معلم خـود بايد انتظارات خويش از دانـش آمـوزان را تـدوين كند و ضمناً پيشنهاد مي شود اين موارد را روي يك برگه ي جداگانه بنويسد ودرهنگام ارزشيابي دانش آموزان ، از آنها استفاده كند .

 ارزشيابي ايستگاهي

در اين روش معلم كلاس اوّل ده ايستگاه فعاليت آماده مي كند و از هر دانش آموزي مي خواهد كه فعاليت خواسته شده در آن ايستگاه را انجام دهد .ممكن است معلم بـراي هـر دانـش آمـوز 5 ايستگاه از ايـن ده ايستگاه را در نظر بگيرد و در هـر ايستگاه به او به تناسب فعاليت وقـت كافي بدهد . ايـن ارزشيلبي ممكن است يك يا دو روز از وقت معلم را بگيرد . بنابراين بايد به گونه اي برنامه ريزي كند كه هر دانش آموز ، در زمان معيني در كلاس حاضر باشد تا ارزشيابي شود .

روش نمره دادن : براي هر ايستگاه 20 نمره قائل شويد و مجموع نمرات را تقسيم بر تعداد ايستگاه ها كنيد : 

 نمره ی دانش آموز = مجموع نمرات ایستگاه ها 

                            ------------------------------

                               تعداد ایستگاه ها                                                

مثال : ايستگاه اوّل

مواد لازم : تعدادي برگ كه از بعضي جهات مشابه اند و مي توان آنها را به سه نوع طبقه بندي كرد (مثلاً برحسب رنگ و شكل و اندازه )

فعاليت : برگ هاي مشابه را در يك گروه بگذار

مهارت : مشاهده – طبقه بندي

پاسخ قابل قبول : دانش آموز مي تواند برگ ها را حداقل به دو نوع طبقه بندي كند .

ايستگاه دوم

مواد لازم : دو حبه قند ( حبه اي و غير حبه اي )

فعاليت : در مورد اين دو حبه قند ، سه جمله بگو. چه تفاوتها و چه شباهت هايي دارند ؟

مهارت : برقراري ارتباط 

پاسخ قابل قبول : مثلاً هر دو قند سفيد است ، قند غير حبه اي زبرتر است و …

نمونه هاي ديگري از فعاليت هايي كه مي توانيم در امتحانات پاياني در نظر بگيريم :

 

مهارت مشاهده : ارائه ي يك جسم به كودك و درخواست بـراي بيان سه مشخصه ي آن . بـراي مثال ، دادن يـك مداد پاك كن بـه كودك و خواستن ايـن كه مـدادپـاك كن را در يـك جمله توصيف كند ، يا دو مشخصه ي آن را بگويد . موارد مشابه مثل ارائه ي يك گياه ، يك ادويه ي بو دار ، و …

مهارت اندازه گيري : از دانش آموزان بخواهيد كه با يـك نوار مقوايي كه به او داده ايد ، طول ميزش  را اندازه بگيرد و به شما بگويد كه طول ميز مساوي طول چند نوار مقوايي است و مشابه آن . مثلا ً : " اول پيش بيني كن چند دانه لوبيا روي ايـن خط ( خطي به طول 4 سانتيمتر ) جا مي گيرد . پيش بيني خـود را بنويس ، سپس طول اين خط را با دانه هاي لوبيا اندازه بگير و پيش بيني خود را با اندازه اي كه گرفته اي مقايسه كن . "

مهارت كاربرد ابزار :  از دانـش آمـوز بخواهيد بـايـك قـيچـي ، چسب مايع و يـك ورق كاغذ ، يـك شكل دلخواه بسازد و براي شما شرح دهد كه چه ساخته است .

مهارت برقراري ارتباط : يك تصوير ، مثلاً جانور يا يك گياه مشخص ، به دانش آموز نشان دهيد و از او بخواهيد بدون نام بردن جانور يا گياه ، آن را توصيف كند به طوري كه ديگران بتوانند جانور را بشناسند  و يا نام آن گياه را بگويند .

پيش بيني كردن : به دانش آموز سه نوع كاغذ ( حوله اي ، روغني ، كاغذ معمولي ) بدهيد و از اوبخواهيد  پيش بيني كند كداميك سـه قطره آب را بيشتر از خـود عبور مـي دهـد و كدام كمتر و سپس بـا آزمـايش صحـّت پيش بيني خود را امتحان كند .

 

همكاران ارجمند: شـمـا هـم مي توانيد موارد مشابه اين گونه فعاليت هاي عملي را ، بـه هدف ارزشيابي كردن ، به آسـانـي طـراحـي كنيد و مطمئن باشيد ، لذّت غير قابل تصور دانش آموزان از جلسات ايـن چنين ارزشيابي هايي ، خستگي را از تن شما به در خواهد كرد .

منبع مورد استفاده : ارزشيابي علوم تجربي 1 ، طاهره رستگار

دکتر کامران صداقت

در اين روش توصيف مسئله بصورت روش مارپيچي با جمع‌آوري اطلاعات سيستماتيك و بازتاب و تجزيه و تحليل انجام مي‌گيرد. وصل كردن دو واژه «عمل» و «تحقيق» صورت ضروري اين روش را واضح مي‌سازد. عملي كردن عقايد به عنوان وسيله‌اي براي افزايش دانش پيرامون توسعه برنامه‌ريزي و آموزشي و يادگيري است.
در حاليكه زمينه اقدام پژوهي به اوايل كار جان ديوس  در سال 1920 و كورت لوين در سال 1940  بر‌مي‌گردد. استفان كوري و ديگران در دانشگاه تربيت معلم دانشگاه كلمبيا در سال 1949 اقدام پژوهي را در مجامع آموزشي معرفي كرد. كوري اقدام پژوهي را فرآيندي كه از طريق صاحب نظران كار خود را براي حل مسائل عملي شخصي خودشان مطالعه مي‌كنند.
اغلب اقدام‌پژوهي يك فعاليت جمعي است كه صاحب نظران با هم كار مي‌كنند تا به هم در طراحي و انجام تحقيفاتشان در كلاس كمك كنند بر طبق جان ايليوت اقدام پژوهي معلمان مربوط مي‌شود به مسائل عملي كه هر روز در كلاس تجربه مي‌شود بيشتر از آنكه مربوط بشود به مسائل تئوري توسط محققان محض در چارچوب دانش معرفي مي‌گردد. تحقيق توسط خود معلمان براي بهبود در كيفيت آموزش در كلاسهايشان طراحي و به كار برده مي‌شود. تأكيد اصلي تحقيق معلمان گسترش نقش معلمان به عنوان يك محقق در مورد آموزش و يادگيري از طريق تحقيقي سيستماتيك كلاس مي‌باشد. اين روش در طبيعيت گرايانه است  استفاده از تكنيك مشاهده شركت كنندگان در تحقيق قوم نگاري مي‌باشد كه اغلب به صورت جمعي است. شامل ويژگيهاي روش شناسي مطالعه موردي مي‌باشد.

تيم مطالعه تحقيقي از يك ميداني براي سوالات مشترك و علايق و نتايج حمايت مي‌كند.
در اين روش معلمان همديگر را در مورد پيشرفت‌ فعاليت‌هاي خود راهنمايي مي‌كنند درگير شدن در فعاليت‌هاي دسته جمعي اقدام پژوهي زمينه فعاليت انفرادي كه طولاني مدت در مدارس رايج بود از بين مي‌برد فرهنگ گفتگوهاي حرفه‌اي را در مدارس به وجود مي‌آورد.
براي بازسازي مدارس استفاده كرده‌اند

همکاران گرامی ٬ اولیای محترم

( برای مشاهده ی آزمون ریاضی ٬ روی ادامه مطلب کلیک کنید )

احمد مبارکی

" طراحی متن املا ٬ تا صفحه ی ۶۶ کتاب بنویسیم "

( املای شماره 1 )                              ( املای شماره 2 )

سارا شانه دارد .                                باران نم نم آمد .

ایران آباد است .                                 امین تراش دارد .

امام به ما درس داد .                            دریای آبی زیبا است .

در سبد مادر یاس بود .                         مادر با سارا در آبادان بود .

من مداد آبی دارم .                              ما ایران را دوست داریم .

برادر تاب را با دست بست .                   زری با سوزن دامن می دوزد .

سرباز با اسب در باران می آید .              میمون سام را با دست زد .

امین شب در آسمان ستاره دید .            امین مدرسه را به مادرش نشان داد .

احمد مبارکی

همه بايد به اين امر اذعان داشته باشيم كه ورود كودك به دبستان ، نقطه ي عطفي در زندگي او به شمار مي رود و كودك بـا ورود به دبستان ، زندگي و تجارب جديدي را آغـاز نـمـوده و دانستنيهاي مقدماتي براي ورود به زندگي اجتماعي را ياد مي گيرد . بديهي است كه پايه ي ا وّل ابتدايي از اهميت و حساسيت فوق العاده اي بـرخـوردار اسـت ، چـراكه اساس و شالوده ي شخصيت فكري و اجتماعي كودك در اين پـايـه بنيان نـهـاده مـي شـود . چنانكه مي دانيم در فرايند شكل گيري شخصيت كودكان بيشترين نـقش متوجه الگوهاي رفتاري است ، چـرا كه يادگيري اساس رفتار آدمي را تشكيل مي دهد . ياد گيريهاي غير مستقيم ، ضمني و يا مشاهده اي پايدارترين و مؤثرترين يادگيريها محسوب مـي شـونـد و در ايـن ميان مهمترين نقش برعهده ي الگوهاي رفتاري است ، به عبارت ديگر از آنجاييكه تقليد و همانند سازي يكي از مهم ترين روشهاي يادگيري در كودكان اسـت بـنـابـرايـن هـر قـدر الگوهاي رفتاري در نـزد كودكان از شخصيت محبوبتري برخوردار بـاشـد رفتارهاي كلامي و غـيـر كلامي آنـهـا بيشتر مـورد تـوجـه واقع مي شود ، لذا بـركسي پوشيده نيست كـه معلم پايه ي اوّل ابتدايي الگوي مناسب و لايقي در نزد كودكان است و رفتار و گفتار و حالات و تمامي افعال معلم حكم تابلوي جهت دهنده به كودك را دارا مي باشد و كودك مقلد محض معلم است و معلم بـا قدرت عملي شگفت آور خـود مـي تـوانـد عمق وجـود كودك را تسخيركند .

بنابر ايـن بـاتوجه به مطالب فوق ، معلم پايه ي اوّل ابتدايي بايد سوز تربيت و انسان سازي داشته و الگويي تمام عيار و شايسته از جميع جهات باشد و تجسم عيني گفته هايش بوده و بين گفتار و رفتار و حالات او تفاوتي محسوس نشود ، چـون دانش آموزان معصوم پـايـه اوّلي بـراساس الگوگرايي رفتار تمامي حركات معلم را در عمق وجود خويش حكاكي مي نمايند و كمالات معلم را در رفتار و كردار خـود مجسم مي سازند . حـال سؤال اينجاست كـه نقش جنسيتي مـعلـم پـايـه ي اوّل ابتدايي چـه نـقـش تاثيرگذاري را در انجام مسئوليت خطير او ايفا مي نمايد ؟

تحقيقات انجام شـده در حيطه ي روان شـناسـي تربيتي ، حاكي از آن است كـه بطور كلي دانش آموزان پـسـر پـايـه اوّل و دبستاني بيشتر نيازمند هـمـانـنـد سـازي بـا مـعـلـمـان "مــرد" ، بـه مثابه الگوهاي مطلـوب شخصيتي هستند و دانش آموزان دختر پايه اوّل و دبستاني به عكس به الگوهاي مطلوب "زن" نياز دارند .  

واقعيت امر اين است كه به خاطر كثرت اشتغالات پدر خانواده در خارج از خانه ، اكثر پسر بچّه ها تا قبل از ورود به دبستان بيشتر اوقات فعال خود را با مـادر مي گذرانند و فرصت لازم براي محشور شدن با پدر و الگو گيري از رفتارهاي مردانه را آنگونه كه انتظار مي رود ، پيدا نمي كنند . از اين رو چنانچه پس از ورود بـه دبستان نيز ، مـعلـم و الگوي اصلي دانش آموزان پسر پايه اولي " زن " باشد ، رشـد متعادل شخصيت و فرايند مطلوب اجتماعي شدن آنها با اختلال قابل توجهي همراه مي گردد .

ضمناً تحقيق جديدي كه اخيراً در ايـن مورد توسط پروفسور " تـومـاس دي " استاد دانشگاه استنفورد كاليفرنيا انجام گرفته ونتيجه ي آن در روزنامه ي " ديلي ميل " انگليس انتشار يافته اسـت نـيـز بـيـانگر تاييد مطالب فـوق مي باشد. پروفسور " توماس دي " در اين تحقيق نتيجه مي گيرد كه جنسيت معلم در فرايند ياددهي – يادگيري بسيار موثر اسـت و در صـورتـي كه دانـش آمـوزان پـسـر از معلم "مـرد" و

دانش آموزان دختر از معلمان" زن" برخوردار باشند ، عملكرد بهتري را در دوران مدرسه خواهندداشت و ايـن امـر به شـدت بـرپيشرفت آموزشي آنها تاثير مي گذارد . لازم بـه يـاد آوري اسـت كه پروفسـور " توماس دي " تحقيق خود را بر روي (25 هزار) دانش آموز انجام داده است .

ختم كلام اينكه : بياييد بـه خـود بقبولانيم  كـه وظيفه ي معـلم پايه ي حـسـاس و سـرنـوشت سـاز اوّل ابتدايي تنها آموزش صرف الفباي فارسي نيست ، بلكه در كنار آن ياد دادن الفباي زندگي نيز در زمره ي وظايف خـطيـر معلمين دلسوز و تلاشگر اين پايه است و اين امــر جـز بـا انتخاب معلمان واجد شـرايط مـرد بـراي كلاسهاي اوّل مـدارس پـسـرانه و مـعلمان واجـد شـرايـط زن بـراي كلاسهاي اوّل مـدارس دخترانه و اجتناب از زنـانـه كردن مـدارس پـسـران امـروز و مـردان فردا ، بصورت پررنگ و معني دار تحقق نمي يابد .

امـيـد اسـت با برنامه ريزي اصولي و علمي ، به اهميت پايه ي اوّل ابتدايي بيش از پيش واقف گرديده و سرمايه گذاري در ايـن پايه ي حساس و سـرنوشت ساز را فـزونـي بخشيم و از همه مـهـمـتـر معلمين ايثارگر و دلـسـوز پايه ي اوّل ابتدايي ، ايـن صورتگران لوح سفيد ضمير كودكان را دريابيم و جـايـگاه حقيقي و والاي آنـهـا را در نظام آمـوزشـي و جامعه ي اسلاميمان به نحو احسن بشناسانيم ، تا انشاالله هـمچنـان  شـاهـد تربيت آينده سازاني بـاشـيـم كه پاسدار راستيني براي حفظ دستاوردها و ارزشهاي والاي انقلاب شكوهمند اسلاميمان بوده  باشند .

احمد مبارکی

بعضی از دانش آموزان پایه ی اوّل ابتدایی ، به جای این که از سمت راست بنویسند ، از سمت چپ اقدام به نوشتن می کنند . خاطره ای را که می خواهم بازگو کنم ، مربوط به دانش آموز خوب و منظمی است که بعضی مواقع ، اقدام به نوشتن از سمت چپ می کرد و من هر قدر به او تذکر می دادم ، این معضل به طور کامل برطرف نمی شد . یک روز ، از بچه ها امتحان املا می گرفتم و به آنها قول داده بودم ، کسانی که موفّق به گرفتن نمره ی خوبی شوند ، در سر صف ، آنها را به سایر دانش آموزان کلاسهای دیگر معرفی خواهم کرد و در حضور تمامی دانش آموزان مدرسه ، به آنها جایزه خواهم داد ، و جوایزی را قبلاً به همین منظور آماده کرده بودم . امتحان املا به پایان رسید و من شروع به اصلاح ورقه های امتحانی کردم . حدوداً ورقه ی اکثر دانش آموزان کلاس را اصلاح کرده و به خودشان داده بودم ، که نوبت به ورقه ی " تقی " رسید . متوجه شدم که " تقی " باز هم تمام کلمات را درست ، ولی از سمت چپ و بعکس نوشته است ؛ به طوری که برای خواندن آن ، یک آینه نیاز بود . ناگهان فکری به خاطرم رسید و من بدون این که ناراحت شوم یا تذکر دهم که چرا از سمت چپ نوشته ای ، ورقه ی امتحانی او را به صورت فوق اصلاح کردم و بعد ورقه ی امتحانی را به خودش دادم و تقی هم ورقه را گرفت و رفت سر جایش بنشیند ، و من شروع به اصلاح ورقه ی امتحانی دانش آموز دیگری نمودم .

ناگهان صدای گریه ای از کلاس بلند شد و بچه ها همه با هم گفتند : " آقا معلم ، تقی دارد گریه می کند ! و من تقی را صدا کردم و گفتم : " تقی چرا گریه می کنی ؟ مگر چه شده ؟ تقی گریه کنان پاسخ داد : " آقا معلم این چه جور بیست است که به من دادی ؟ ! بیست من مثل بیست سایر بچه ها نیست . " من هم بلافاصله گفتم : " درسته تقی جان ، ببین چون تو باز هم املا را به جای سمت راست ، از سمت چپ نوشتی و در واقع بعکس نوشتی ، بنابراین نمره ی بیست تو هم قهر کرده و صورتش را به سمت چپ برگردانده است . " تقی هم بلافاصله جواب داد : " آقا معلم اگر من از سمت راست بنویسم ، نمره ی بیست من ، صورتش را به سمت راست برمی گرداند ." که من هم جواب دادم : " بله جانم ، تو اگر درست بنویسی و همیشه از سمت راست اقدام به نوشتن کنی ، بیست تو هیچ وقت قهر نخواهد کرد و مثل بیست دیگر بچه ها که درست می نویسند ، خواهد بود . " و تقی با عجله رفت و دوباره شروع به بازنویسی املای خود از سمت راست کرد ؛ و سپس ورقه اش را آورد و به من نشان داد . و من هم مشاهده کردم که او خیلی خوش خط و صحیح ، کلمات را نوشته است . بنابراین ، بیست حقیقی را به او دادم . بعد از آن تاریخ ، تقی دیگر هیچ وقت املای خود را از سمت چپ نمی نوشت ؛ چون می ترسید که باز بیست قهر کرده و صورتش را برگرداند .